Kıdem Tazminatı Kimlere ve Nasıl Ödenir?

Kıdem tazminatı, işçinin aynı işverene bağlı olarak geçirdiği çalışma süresinin karşılığı olarak, iş sözleşmesi kanunda sayılan sebeplerden biriyle sona erdiğinde ödenen bir tazminattır. Dayanağı hâlâ 1475 sayılı eski İş Kanunu'nun yürürlükte kalan 14. maddesidir.

Hak kazanmanın temel şartları

Kıdem tazminatı için iki temel şart aranır:

• İşçinin aynı işverene bağlı olarak en az bir yıl çalışmış olması
• İş sözleşmesinin kanunda sayılan hallerden biriyle sona ermiş olması

Aynı işverenin farklı işyerlerinde geçen süreler birleştirilir. İşyerinin devri halinde de önceki işverende geçen süreler dikkate alınır.

Hangi hallerde kıdem tazminatı ödenir?

• İşverenin, ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık dışındaki bir sebeple sözleşmeyi feshetmesi
• İşçinin haklı bir sebeple sözleşmeyi feshetmesi (örneğin ücretin ödenmemesi, fazla çalışma ücretlerinin verilmemesi, sağlık sebepleri)
• Muvazzaf askerlik hizmeti nedeniyle işten ayrılma
• Yaşlılık, emeklilik veya malullük aylığı ya da toptan ödeme almak amacıyla ayrılma
• Kanunda öngörülen sigortalılık süresi ve prim gün sayısını tamamlayarak, SGK'dan alınan yazı ile ayrılma
• Kadın işçinin evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde kendi isteğiyle ayrılması
• İşçinin ölümü (bu durumda tazminat yasal mirasçılarına ödenir)

İstifa eden işçi kıdem tazminatı alabilir mi?

Kural olarak herhangi bir haklı sebebe dayanmadan istifa eden işçi kıdem tazminatına hak kazanamaz. Ancak uygulamada "istifa" olarak görünen pek çok ayrılışın arkasında ödenmeyen ücretler, fazla mesai alacakları veya sigorta priminin eksik yatırılması gibi haklı fesih sebepleri bulunur. Bu durumda istifa dilekçesinin içeriği ve ayrılma sebebinin ispatı belirleyici olur. Dilekçede ayrılma sebebinin açıkça yazılması önemlidir.

Tazminat nasıl hesaplanır?

Her tam çalışma yılı için 30 günlük brüt ücret tutarında tazminat ödenir; bir yıldan artan süreler için orantılı hesap yapılır. Hesaplamada yalnızca çıplak ücret değil, düzenli olarak ödenen yol, yemek, ikramiye gibi para veya para ile ölçülebilen menfaatler de dikkate alınır. Buna uygulamada "giydirilmiş brüt ücret" denir.

Kıdem tazminatı, her yıl ocak ve temmuz aylarında güncellenen yasal tavanı geçemez. Tazminattan yalnızca damga vergisi kesilir; gelir vergisi uygulanmaz.

Zamanaşımı ve arabuluculuk

2017 yılında yapılan değişiklikten sonra sona eren iş sözleşmelerinde kıdem tazminatı talebi beş yıllık zamanaşımına tabidir. Dava açmadan önce, işçi ile işveren arasındaki bu tür alacak uyuşmazlıklarında arabulucuya başvurmak zorunludur. Arabuluculukta anlaşma sağlanırsa son tutanak ilam niteliğinde belge sayılır.

İşverenler için not

Fesih bildiriminin yazılı yapılması, fesih sebebinin açık ve kesin biçimde belirtilmesi ve ücret bordrolarının düzenli tutulması, olası bir uyuşmazlıkta işverenin ispat yükünü kolaylaştırır. Haklı fesih iddiasında bulunan işveren, bu iddiasını ispatla yükümlüdür.